Trong nhiều năm, chúng ta vẫn nghĩ rằng thông tin sai lệch là thứ lan truyền tương đối chậm. Đó có thể là một bài viết gây hiểu nhầm, một bức ảnh bị chỉnh sửa, hay một tuyên bố sai sự thật được chia sẻ qua các lượt repost và chia sẻ lại, khiến tổ chức vẫn còn chút thời gian để phản ứng. Nhưng cách nhìn đó giờ đã không còn phù hợp. Trong môi trường livestream, thông tin sai lệch không còn lan truyền sau khi sự việc xảy ra. Nó xuất hiện ngay trong thời gian thực, được hình thành và khuếch đại đồng thời bởi streamer, khán giả, cơ chế vận hành của nền tảng và cảm xúc đám đông.

Đó cũng là lý do livestream đang trở thành một trong những môi trường nguy hiểm nhất đối với thông tin sai lệch hiện nay. Không phải vì bản thân livestream vốn mang tính lừa dối, mà vì nó xóa nhòa khoảng cách giữa việc tạo ra nội dung, lan truyền nội dung và hình thành niềm tin. Khi một luận điệu sai sự thật bắt đầu bám rễ trong môi trường phát trực tiếp, nó không còn chỉ là “nội dung” nữa. Nó trở thành một trải nghiệm mà người xem tin rằng chính họ đã tận mắt chứng kiến.

Qua quá trình làm việc trong lĩnh vực truyền thông khủng hoảng và quản trị danh tiếng tại Việt Nam và châu Á, tôi ngày càng lo ngại khi thấy nhiều tổ chức vẫn chưa thực sự sẵn sàng cho sự thay đổi này. Không ít nơi vẫn tập trung chiến lược chống thông tin sai lệch vào việc theo dõi bài đăng hay bài báo, trong khi tổn hại thực sự giờ đây lại diễn ra trực tiếp, không kịch bản và được thuật toán liên tục khuếch đại.

Thông Tin Sai Lệch Trên Livestream Mang Cảm Giác “Thật” Hơn Cả Sự Thật

Một trong những sức mạnh lớn nhất của livestream nằm ở cảm giác chân thật mà nó tạo ra. Con người có xu hướng tin vào những gì đang diễn ra trước mắt mình, đặc biệt khi nội dung đó mang vẻ tự nhiên, giàu cảm xúc và có tính tương tác cao. Các bình luận thời gian thực, lượt phản hồi và tương tác từ người xem càng củng cố cảm giác rằng: “Chuyện này đang diễn ra ngay lúc này, nên chắc chắn phải là thật.”

Điều đó vô tình tạo ra lợi thế rất lớn cho các luận điệu sai lệch hoặc gây hiểu nhầm. Một tuyên bố được đưa ra trong livestream không cần phải được xác minh vẫn có thể tạo cảm giác đáng tin. Nhiều khi, phản ứng cảm xúc của đám đông lại đóng vai trò thay cho bằng chứng. Khi người xem thấy hàng loạt người khác phản ứng bằng sự phẫn nộ, bất ngờ hoặc đồng tình, họ dễ xem phản ứng tập thể đó như một sự xác nhận.

Trên thực tế, điều này khiến thông tin sai lệch xuất hiện trong livestream dễ dàng vượt qua lớp hoài nghi mà công chúng thường dành cho các nội dung tĩnh. Đến khi các thông tin kiểm chứng được đưa ra, câu chuyện sai lệch ấy đã kịp in sâu vào nhận thức của người xem. Khi đó, họ không còn đơn thuần sửa lại một thông tin mình từng đọc, mà đang phải thay đổi một “trải nghiệm” mà họ tin rằng bản thân đã chứng kiến.

Khán Giả Cũng Là Người “Đồng Tạo” Ra Những Luận Điệu Sai Sự Thật

Thông tin sai lệch trên livestream hiếm khi đến từ một cá nhân duy nhất. Nó thường được tạo ra bởi cả tập thể. Khán giả đặt những câu hỏi mang tính dẫn dắt, đưa ra suy diễn, lan truyền tin đồn trong phần bình luận và dành sự chú ý lớn cho những phát ngôn giàu cảm xúc. Streamer, dù vô tình hay có chủ đích, cũng sẽ phản ứng lại những tín hiệu đó và tiếp tục khuếch đại những nội dung tạo được cộng hưởng mạnh nhất.

Hiện tượng này đặc biệt dễ thấy tại châu Á, nơi livestream đã trở thành một phần quen thuộc của văn hóa số hằng ngày. Các nền tảng ưu tiên tính tương tác, còn streamer thì luôn được thúc đẩy để giữ nhiệt cho cuộc trò chuyện. Kết quả là một vòng lặp liên tục, nơi những suy đoán ban đầu rất nhanh chóng biến thành niềm tin chắc chắn.

Dưới góc độ truyền thông, đây là vấn đề vô cùng đáng lo ngại. Trách nhiệm bị phân tán đến mức rất khó xác định ai là “nguồn phát tán” chính của thông tin sai lệch. Nhưng dù vậy, những tổn hại về danh tiếng đối với tổ chức, cá nhân hay cơ quan bị nhắm đến vẫn là điều hoàn toàn có thật.

Vì Sao Tốc Độ Luôn Khiến Sự Thật Thất Thế Trong Môi Trường Livestream

Thông tin sai lệch truyền thống lan nhanh vì nó được chia sẻ quá nhanh. Nhưng thông tin sai lệch trên livestream nguy hiểm hơn vì nó gần như không thể bị “tạm dừng”. Một khi tuyên bố được đưa ra, nó lập tức bị cắt clip, chia sẻ và đặt vào những ngữ cảnh mới trên nhiều nền tảng khác nhau. Buổi livestream ban đầu nhanh chóng trở thành “nguyên liệu” cho hàng loạt câu chuyện thứ cấp, thường bị cắt mất bối cảnh hoặc sắc thái ban đầu.

Tốc độ này khiến các tổ chức luôn ở thế bất lợi, bởi họ vẫn cần thời gian để xác minh thông tin, thống nhất nội bộ và hoàn tất quy trình phê duyệt. Đến khi phản hồi chính thức được đưa ra, luận điệu sai lệch đã kịp biến đổi và tiếp cận thêm nhiều nhóm công chúng mới.

Theo kinh nghiệm của tôi, đây chính là điểm mà rất nhiều phản ứng khủng hoảng thất bại. Các tổ chức thường nghĩ rằng mình có thể giải thích sau. Nhưng trong môi trường livestream, “sau đó” thường không còn nhiều ý nghĩa. Cách công chúng cảm nhận ở thời điểm đầu tiên gần như quyết định cách họ tiếp nhận mọi đính chính về sau. Nếu câu chuyện ban đầu đã tạo ra sự nghi ngờ hoặc phẫn nộ, thì những phản hồi dựa trên dữ kiện rất dễ bị xem là phòng thủ hoặc ngụy biện.

Các Nền Tảng Không Chỉ Là “Sân Chơi”, Mà Còn Là Một Phần Của Vấn Đề

Cần nhìn nhận rằng thông tin sai lệch trên livestream không chỉ xuất phát từ con người. Thiết kế của nền tảng cũng đóng vai trò rất lớn. Thuật toán thường ưu tiên những livestream có mức độ tương tác cao, bất kể chất lượng thông tin trong đó ra sao. Trong khi đó, hệ thống kiểm duyệt lại rất khó theo kịp tốc độ của nội dung thời gian thực, đặc biệt tại châu Á — nơi tồn tại sự đa dạng lớn về ngôn ngữ và văn hóa.

Điều này tạo ra một môi trường mất cân bằng, nơi những tuyên bố giật gân hoặc gây hiểu nhầm dễ dàng được “thưởng” bằng độ hiển thị cao, còn những nội dung cẩn trọng và dựa trên bằng chứng lại khó cạnh tranh hơn. Ngay cả khi nền tảng gỡ bỏ nội dung sau đó, câu chuyện sai lệch cũng đã kịp thoát ra ngoài và lan rộng trong toàn bộ hệ sinh thái truyền thông.

Dưới góc độ quản trị, đây là một vấn đề rất đáng suy nghĩ. Khi các luận điệu sai lệch đã đạt được độ lan tỏa trong môi trường livestream, thiệt hại thường rất khó đảo ngược, kể cả khi nội dung gốc bị xóa. Với các tổ chức, điều này đồng nghĩa rủi ro từ nền tảng phải được xem là một phần cốt lõi trong chiến lược truyền thông, chứ không chỉ là vấn đề kỹ thuật bên ngoài.

“Điểm Mù” Của Nhiều Tổ Chức: Xem Thông Tin Sai Lệch Trên Livestream Chỉ Là Vấn Đề Social Media

Một trong những sai lầm phổ biến nhất mà tôi thường thấy là việc các tổ chức giao toàn bộ vấn đề livestream misinformation cho đội ngũ social media xử lý. Điều đó vô tình đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của rủi ro. Thông tin sai lệch thời gian thực có thể ảnh hưởng trực tiếp đến pháp lý, quan hệ với cơ quan quản lý, niềm tin của nhà đầu tư, tinh thần nhân viên và thậm chí cả an toàn cộng đồng.

Khi những luận điệu sai lệch lan truyền trực tiếp, hậu quả ngoài đời thực thường đến gần như ngay lập tức. Biểu tình, tẩy chay, đối tác rút lui vì lo ngại danh tiếng hay thậm chí là rủi ro an ninh đều có thể xảy ra. Việc xem đây chỉ là “drama trên mạng” thường khiến quá trình xử lý bị chậm trễ và làm tổn hại nghiêm trọng hơn.

Các tổ chức cần hiểu rằng thông tin sai lệch trên livestream không chỉ là một thách thức truyền thông. Nó là một vấn đề quản trị rủi ro đòi hỏi sự phối hợp liên phòng ban, quy trình xử lý rõ ràng và sự tham gia trực tiếp từ lãnh đạo.

Tổ Chức Cần Chuẩn Bị Gì Trong Một Thế Giới Được “Livestream Hóa”?

Chuẩn bị cho thông tin sai lệch trên livestream không có nghĩa là cố gắng kiểm soát mọi cuộc trò chuyện trực tiếp. Điều đó vừa không thực tế vừa không cần thiết. Điều quan trọng hơn là xây dựng năng lực để tổ chức có thể phản ứng thông minh trong những tình huống đầy bất định.

Trên thực tế, điều này đòi hỏi nhiều thay đổi. Các tổ chức cần xác định đâu là những môi trường livestream có rủi ro cao liên quan đến ngành nghề và thị trường của mình. Họ cần đào tạo người phát ngôn và lãnh đạo không chỉ về thông điệp, mà còn về khả năng đưa ra phán đoán trong thời gian thực và kiểm soát cảm xúc. Họ cũng cần xây dựng quy trình xác minh và ra quyết định nhanh hơn, đủ linh hoạt để hoạt động ngoài các vòng phê duyệt thông thường. Đồng thời, việc theo dõi livestream cũng phải được tích hợp vào hệ thống quản trị rủi ro tổng thể.

Quan trọng nhất, các tổ chức cần chấp nhận rằng trong môi trường livestream, sự im lặng thường bị hiểu như một sự thừa nhận. Và cái giá của việc phản hồi chậm vẫn đang bị nhiều tổ chức đánh giá thấp.

Hàm Ý Đối Với Việt Nam Và Châu Á

Tại Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á, nơi livestream đã gắn liền với thương mại, giải trí, hoạt động xã hội và giao tiếp hằng ngày, mức độ rủi ro càng trở nên lớn hơn. Thông tin sai lệch trong môi trường thời gian thực có thể lan xuyên biên giới, ngôn ngữ và nền tảng với tốc độ đáng kinh ngạc. Những yếu tố văn hóa liên quan đến thể diện, quyền lực và cảm xúc tập thể cũng khiến việc xử lý trở nên phức tạp hơn.

Với những người làm truyền thông trong khu vực, điều này đòi hỏi một cách nhìn tinh vi hơn về cách sự thật, niềm tin và quyền lực vận hành trong thời gian thực. Đồng thời, nó cũng yêu cầu chuyển từ tư duy “phản ứng khi có khủng hoảng” sang tư duy quản trị mang tính dự báo.

Thông tin sai lệch vốn chưa bao giờ là vấn đề mới với ngành truyền thông. Điều mới nằm ở chính môi trường mà nó đang phát triển mạnh nhất. Livestream đã biến những luận điệu sai sự thật từ các “tuyên bố” thành những “trải nghiệm”, khiến chúng khó bị bác bỏ hơn và dễ được tin tưởng hơn.

Vì thế, việc xem livestream misinformation chỉ là phiên bản mở rộng của các chiến lược chống misinformation truyền thống hiện nay đã không còn đủ. Nó cần những khung quản trị riêng, cách tiếp cận riêng và mức độ chuẩn bị hoàn toàn khác.

Theo quan điểm của tôi, những tổ chức nhận ra sự thay đổi này sớm hơn sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc bảo vệ niềm tin, quản trị rủi ro và duy trì sự đáng tin cậy trong các giai đoạn bất ổn. Ngược lại, những tổ chức chậm thích nghi có thể sẽ phải đối mặt với các luận điệu đã trở thành “thực tế” trong nhận thức của công chúng.

Về tác giả — Dr. Clāra Ly-Le

Clāra Ly-Le là chuyên gia và học giả trong lĩnh vực quan hệ công chúng, với hơn 10 năm kinh nghiệm tư vấn cho các thương hiệu đa quốc gia, tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp đang phát triển tại Việt Nam và châu Á. Bà hiện là Tổng Giám đốc EloQ Communications – một agency từng đạt nhiều giải thưởng nhờ các chiến lược truyền thông số và quản trị khủng hoảng. Bà cũng đóng góp chuyên môn cho One Atmosphere, tổ chức quốc tế tập trung vào nâng cao năng lực chống chịu và khả năng sẵn sàng.

Bà có bằng Tiến sĩ từ Bond University, chuyên sâu về việc sử dụng mạng xã hội trong truyền thông khủng hoảng, đồng thời luôn kết nối nghiên cứu học thuật với thực tiễn chiến lược. Công việc của bà tập trung vào xây dựng niềm tin, danh tiếng và yếu tố con người trong truyền thông, hỗ trợ các tổ chức thích ứng với bối cảnh toàn cầu biến động nhanh một cách rõ ràng và chính trực.